آغاز وحى بر رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در سال 611 ميلادى در مكه بوده است ، كه راجع به ابتداى نزول و نخستين آيه در صحيح البخارى و صحيح مسلم چنين نقل شده است : " اول آنچه كه بر پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از وحى شروع شد روياى صادقه در خواب بود ، كه رؤيا مثل فلق صبح بر وى مىآمد ، سپس علاقه‌ى وى به كناره‌گيرى و انزوا ( از ميان مردم ) شدت يافت ، چنانچه به غار حرا مىرفت و در آنجا در شبهاى متوالى به تعبّد مشغول مىشد و با خود توشه بدانجا مىبرد و بعدا نزد خديجه ( رض ) مىآمد و مدتى آنجا مىبود تا اينكه وحى بر وى آمد ، در حالى كه او در غار حرا بود . فرشته در غار حرا آمد و گفت : بخوان . پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود : من گفتم : خواننده نيستم ! مرا گرفت و فشار داد بگونه‌اى كه تلاش از من رفت . سپس رها نمود و گفت : بخوان . گفتم : خواننده نيستم ! بار دوم مرا فشار داد تا تلاش از من رفت و سپس رهايم نمود و گفت : بخوان . گفتم : خواننده نيستم ! بار سوم مرا فشار داد تا تلاش از من رفت و رهايم نمود و گفت : بخوان به نام پروردگارى كه تو را آفريده است . . . ( اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ . . . تا - ما لَمْ يَعْلَمْ ) و رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در حالى كه قلبش مىلرزيد با اين آيه ( به خانه ) آمد . . . الحديث " . بنابراين " طبق صحيح‌ترين اقوال و حسب دلالت اين روايت ، اولين آيه‌اى كه بر پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نازل شده است ، " اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ . خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ عَلَقٍ . اقْرَأْ وَ رَبُّكَ الْأَكْرَمُ . الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ . عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ يَعْلَمْ " بوده است . هرچند رواياتى ديگر مبنى بر اينكه اولين آيه‌اى كه نازل شده " يا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ " مىباشد ، نيز نقل شده است . به‌هرحال ، حضرت جابر ( رح ) با اجتهاد به خود ، روايت حضرت عايشه را مقدم پنداشته و گفته است . اول آنچه كه از قرآن مطلقا نازل شده " اقْرَأْ " و اول سوره‌ى كاملى كه نازل شده و يا اول آنچه كه بعد از فترت نازل گرديده است ، " يا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ " مىباشد و يا اول آنچه كه براى رسالت نازل شده " يا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ " و اول آنچه كه براى نبوّت نازل شده " اقْرَأْ " مىباشد . به دنبال نزول اولين آيه مدتى قريب به سه سال را به نام " فترت " مسمّى داشته‌اند و در اين مدّت بر پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آيه‌اى نازل نگرديد ، تا اينكه " يا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ " نازل شد ، و بنابراين نزول قرآن كريم بيست و سه سال را دربر گرفت . درباره‌ى آخرين آيه‌اى كه بر پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نازل شده است نيز اختلافاتى وجود دارد در بعضى روايات آمده است كه آخرين سوره‌ى نازل شده " إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَ الْفَتْحُ " و آخرين